Specjalizacja
Odpowiedzialność nieletnich
Odpowiedzialność nieletnich rządzi się odrębnymi regułami. Sprawy te rozpoznaje sąd rodzinny na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, która z dniem 1 września 2022 r. zastąpiła dawną ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich. Celem postępowania nie jest ukaranie, lecz wychowanie nieletniego i przeciwdziałanie jego demoralizacji.
W postępowaniu rozpoznawczym ustawa obejmuje dwie grupy spraw: przejawy demoralizacji u dzieci, które ukończyły 10 lat i nie są pełnoletnie, oraz czyny karalne popełnione po ukończeniu 13, a przed ukończeniem 17 lat — czyli czyny zabronione jako przestępstwa, przestępstwa skarbowe, wykroczenia lub wykroczenia skarbowe. Odrębne przepisy ustawy regulują ponadto wykonywanie orzeczonych środków wychowawczych, leczniczych i poprawczych. Katalog możliwych reakcji sądu sięga od upomnienia i nadzoru kuratora po umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, okręgowym ośrodku wychowawczym lub w zakładzie poprawczym.
Wyjątkowo nieletni może odpowiadać karnie jak dorosły — po ukończeniu 15 lat za najpoważniejsze przestępstwa wskazane w art. 10 § 2 Kodeksu karnego, a po ukończeniu 14 lat, lecz przed ukończeniem 15 lat — za zabójstwo kwalifikowane (art. 10 § 2a KK). Właśnie dlatego udział obrońcy od pierwszych czynności ma dla dalszych losów sprawy znaczenie trudne do przecenienia.
Zakres pomocy
- Obrona nieletnich w sprawach o czyny karalne przed sądem rodzinnym — od pierwszego przesłuchania do prawomocnego orzeczenia
- Reprezentacja w sprawach o demoralizację (m.in. wagary, ucieczki z domu, sięganie po alkohol i substancje psychoaktywne, kontakty ze środowiskiem przestępczym)
- Udział w przesłuchaniach nieletniego przez Policję i czuwanie nad prawidłowością czynności dowodowych
- Posiedzenia w przedmiocie środków tymczasowych, w tym umieszczenia w schronisku dla nieletnich, oraz zażalenia na te postanowienia
- Sprawy o środki wychowawcze: nadzór kuratora, ośrodek kuratorski, młodzieżowy ośrodek wychowawczy (MOW), okręgowy ośrodek wychowawczy (OOW)
- Obrona przed orzeczeniem środka poprawczego oraz wnioski o zmianę orzeczonego środka i o warunkowe zwolnienie z zakładu poprawczego
- Obrona nieletnich odpowiadających karnie na zasadach ogólnych (art. 10 § 2 i § 2a KK) przed sądem powszechnym
- Apelacje i zażalenia od orzeczeń w sprawach nieletnich oraz wnioski w toku wykonywania środków
Jak pomaga kancelaria
Zwykle wszystko zaczyna się od pilnego telefonu rodziców — po zatrzymaniu nieletniego albo wezwaniu go na przesłuchanie. Uczestniczę w czynnościach z udziałem nieletniego, czuwam nad ich prawidłowością i dbam o to, by dziecko rozumiało, co się dzieje. Rodzicom rzeczowo wyjaśniam przebieg postępowania i możliwe rozstrzygnięcia.
W toku sprawy analizuję akta oraz opinie specjalistów i biegłych, składam wnioski dowodowe i przedstawiam sądowi rodzinnemu argumenty za środkami wolnościowymi — nadzorem kuratora, zobowiązaniem do określonego postępowania czy udziałem w terapii — zamiast izolacji w ośrodku lub zakładzie poprawczym. Sprzeciwiam się nieuzasadnionemu umieszczeniu w schronisku dla nieletnich i zaskarżam takie postanowienia. Jeżeli nieletni odpowiada karnie na podstawie art. 10 § 2 KK, prowadzę pełną obronę przed sądem powszechnym, powołując się m.in. na wychowawczy cel kary (art. 54 § 1 KK), możliwość nadzwyczajnego jej złagodzenia oraz — przy przestępstwach niezagrożonych karą dożywotniego pozbawienia wolności — ustawowy limit wymiaru kary (art. 10 § 3 KK).
Najczęstsze pytania
Od jakiego wieku nieletni odpowiada przed sądem?
W sprawach o demoralizację sąd rodzinny może działać wobec dziecka, które ukończyło 10 lat. Za czyny karalne odpowiadają nieletni, którzy ukończyli 13 lat, a nie ukończyli 17 lat. Po ukończeniu 17 lat sprawca odpowiada już co do zasady jak dorosły (art. 10 § 1 KK). Wyjątkowo odpowiedzialność karną może ponieść nieletni po ukończeniu 15 lat — za najcięższe przestępstwa wymienione w art. 10 § 2 KK — a po ukończeniu 14 lat, lecz przed ukończeniem 15 lat, za zabójstwo kwalifikowane (art. 10 § 2a KK).
Czy moje dziecko trafi do zakładu poprawczego?
Zakład poprawczy jest środkiem ostatecznym. Sąd może go orzec wobec nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego będącego przestępstwem lub przestępstwem skarbowym, gdy przemawiają za tym wysoki stopień demoralizacji oraz okoliczności i charakter czynu — zwłaszcza gdy łagodniejsze środki okazały się nieskuteczne albo nie rokują resocjalizacji. W praktyce sąd w pierwszej kolejności rozważa środki wychowawcze, a rolą obrońcy jest wykazanie, że cele postępowania można osiągnąć bez izolacji.
Czy nieletni musi mieć obrońcę i jaka jest rola rodziców?
Nieletni może korzystać z pomocy obrońcy na każdym etapie postępowania, a w niektórych sytuacjach obrona jest obowiązkowa — m.in. gdy interesy nieletniego i jego rodziców pozostają w sprzeczności albo gdy nieletniego umieszczono w schronisku dla nieletnich; sąd wyznacza wówczas obrońcę z urzędu, jeżeli nie ustanowiono go z wyboru. Rodzice lub opiekun są stroną postępowania: uczestniczą w rozprawie, mogą składać wnioski dowodowe i zaskarżać orzeczenia.
Pozostałe obszary
Inne specjalizacje
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy akt.